Nhà thờ họ Nguyễn Xuân xã Khánh Thành

Nhà thờ họ Nguyễn Xuân Đại tôn thuộc làng Quỳnh Khôi, xã Khánh Thành, huyện Yên Thành được xây dựng để thờ thủy tổ của dòng họ Nguyễn Xuân là ông Nguyễn Xuân Nghiêm và các hậu duệ.Đây là một trong những đồng họ lớn và lâu đời nhất ở huyện Yên Thành

Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Xuân, làng Quỳnh Khôi, xã Khánh Thành thì Thủy tổ của dòng họ là ông Nguyễn Xuân Nghiêm,năm cuối thế kỷ XVI, tình hình chính trị rối ren, chiến tranh Trịnh – Mạc xảy ra liên miên gây bất an trong dân chúng. Nguyễn Xuân Nghiêm đã rời đất Hải Dương, di cư vào phía Nam để sinh cơ lập nghiệp tại làng Quỳnh Khôi.Lúc bấy giờ đây là một vùng đts còn hoang hóa, cây cối rậm rạp nhưng lại có một địa thế đẹp, đất đại rộng, phì nhiêu.Đất Quỳnh Côi có dòng sông lớn chảy qua gọi là dòng Vũ Giang, có nhiều địa thế thuận lợi cho việc pháy triển sản xuất nông nghiệp.Ông đã cùng người dân biến vùng đất hoang thành những làng mạc trù phú, cây cối tốt tươi, người dân no ấm. Tính từ đời ông Nguyễn Xuân Nghiêm đến nay thì dòng họ Nguyễn Xuân sinh sống trên đất Vân Tụ đã có 17 đời.

Trong dòng họ có ông Nguyễn Xuân Khoan đậu tiến sĩ võ làm quan trong triều đình nhà Lê.Ông có công lớn trong việc giúp triều đình dẹp loạn thổ phỉ, lập nhiều chiến công đem lại yên bình cho người dân.Là tưóng lĩnh trấn giữ nhiều vùng quan trọng tại xứ Nghệ.Sau này,vì cảnh triều đình mục nát, ông cáo quan về quê sống với người dân, cùng nhân dân xây dựng các công trình thủy lợi, đắp đập, xây cầu, làm mới thôn xóm.Ông được người dân hết mực yêu quý và kính trọng. Khoảng đầu thế kỷ XVIII, ông Nguyễn Xuân Khoan bị bệnh rồi mất. Ông được nhân dân an táng tại xứ Cồn Son, làng Mỹ Khánh, tổng Vân Tụ, nay mộ nằm trong khu lăng mộ của dòng họ Nguyễn Xuân thuộc làng Khánh Hoà, xã Khánh Thành, huyện Yên Thành.Ông được phong làm thành hoàng làng, hằng năm được người dân thắp hương cúng bái.
Không chỉ thế, dòng họ còn có ông Nguyễn Xuân Ân, hậu duệ đời thứ 9 là một trong những chỉ huy quân đội của triều đình, từng tham gia phong trào chống Pháp ở địa Phương cùng một số người có công lớn trong phong trào cách mạng sau này.

Nhà thờ Nguyễn Xuân được xây dựng từ thời Nguyễn trên một khu đất bằng phẳng, cao thoáng, quay mặt về hướng Tây Nam với diện tích là 231m2. Đứng ở vị trí Nhà thờ phóng tầm mắt ra xa ta sẽ thấy, phía trước Nhà thờ là ngọn núi Tù Và như một bức bình phong che chắn cho di tích; Phía sau là dòng Vũ Giang chảy quanh co như ôm ấp, vỗ về; phía Đông Bắc là lèn Hai Vai; xa hơn nữa là Nhà thờ họ Phan Đình ở phía Đông, đền Nhà Quan ở phía Bắc và phía Nam là đình Đông; Xích lại gần hơn là làng mạc trù phú, dân cư đông đúc; phía Bắc giáp Nhà thờ họ Nguyễn Đình, phía Nam và phía Đông giáp nhà dân, phía Tây giáp đường làng.

Hiện nay, di tích còn khá nguyên vẹn, vẫn giữ được 2 gian nhà cổ, 2 tấm bia đá, bộ đồ bát bửu và nhiều hiệu vật cổ có giá trị khác, các hạng mục công trình chính gồm có: Cổng, sân, nhà Bái đường, nhà Hậu cung được bố trí theo kiểu chữ Nhị.
Trong nhà thờ được điêu khắc với nhiều đường nét uyển chuyển rồng bay, phượng múa cho thấy nhà thờ được dòng họ đầu tư rất lớn. Về thăm nhà thờ ta thấy được một không gian trang nghiệm, là nơi thờ tự của dòng họ.Đặc biệt , trong nhà thờ có những câu đối với lời văn đẹp mà con cháu dòng họ rất tự hào

“Dương hộ như tại kỳ ngọc tịnh

Túc nhiên tất hữu thử kim dài”.

Câu đối này có nghĩa là:

“Phảng phất như ở đây ánh ngọc sáng

Thành kính thì ắt có nơi đài vàng”.

Câu đối thứ hai:

“Lan vũ lưỡng đồ hoa cựu phổ

Lan chi tương kế lệ hồng cơ”.

Được dịch nghĩa là:

“Văn võ hai ban rạng phổ xưa

Lan quế nối truyền cơ đồ lớn”.

Đặc biệt, trên xà hạ hậu cung có treo 1 bức đại tự cổ bằng gỗ trang trí 3 bông hoa, trên mỗi bông hoa ghi lần lượt 3 chữ Hán: “Tế – Như – Tại”, nghĩa là “Cúng tế thần như thần đang có”, cùng bức tranh 1 con hổ lớn, 2 con hổ nhỏ.Hình tượng đó muốn nói lên hổ phụ sinh hổ tử, nghĩa là dòng họ Nguyễn Xuân mãi mãi trường tồn bởi sự oai phong, mạnh mẽ và nối tiếp đời con cháu cũng muôn đời vinh quang hiển hách. Trên bức đại tự cũng có 3 chữ Hán “Hưởng khắc trạch”, nghĩa là hưởng những điều tốt đẹp.

Từ khi xây dựng đến nay, Nhà thờ đã trải qua 3 lần tu sửa. Năm 1903, con cháu thay một số rui bản, ván mê. Năm 1914, tu sửa và thay một số ngói, rui bản. Năm 2008, tiến hành phục hồi cổng, xây tường bao bảo vệ Nhà thờ. Hiện nay, Nhà thờ đã được Hội đồng gia tộc quản lý và cắt cử người trông nom, hương khói.Nhà thờ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của cả dòng họ. Hàng năm vào ngày Sóc, Vọng, đặc biệt là ngày giỗ tổ ngày 3 tháng 5 Âm lịch và ngày giỗ của ông Nguyễn Xuân Khoan, ngày 23 tháng 11 Âm lịch, con cháu dòng họ Nguyễn Xuân xa gần tập trung về Nhà thờ tề tựu đông đủ để “ôn cố tri tân”, tưởng nhớ công lao và tài đức của các vị tiên tổ.Những ai ở xa thường sử dụng vé máy bay giá rẻ đi Vinh để về quê, đặc biệt xe đưa đón sân Vinh bay sẽ đưa những người con dòng họ về tận nhà thờ. Thông qua các hoạt động tế lễ đã phản ánh được phong tục tập quán, tín ngưỡng của nhân dân, thể hiện tình yêu quê hương đất nước, ý thức hướng về cội nguồn và cũng thông qua đó cố kết được cộng đồng, niềm tự hào về di sản văn hóa trên quê hương. Gần đây, tại Nhà thờ còn diễn ra một số lễ khác như: Lễ khánh thọ được tổ chức vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu cho các bậc cao niên thể hiện một nghĩa cử cao đẹp, kính lão, trọng thọ nhằm khuyến khích lòng hiếu nghĩa của con cháu; Lễ khuyến học được tổ chức vào ngày giỗ tổ nhằm báo cáo với tổ tiên kết quả học tập của con cháu và phát thưởng theo kết quả học tập và thi cử từ cao xuống thấp; Lễ vinh quy bái tổ được tổ chức 3 năm một lần nhằm báo cáo công với tổ tiên những người học hành đỗ đạt cao trên bậc đại học nhằm tôn vinh những người miệt mài học tập làm rạng rỡ dòng tộc.

Ngày nay, nhà thờ được toàn thể người con trong dòng tộc bảo vệ, chăm sóc hương khói hằng năm, là nơi mà bao người con dòng họ Nguyễn Xuân tự hào.Mỗi năm dù đi đâu về đâu, đến ngày lễ tết, trong nhà thờ lại nghi ngút khói hương, lớp lớp con cháu về đây để cảm ơn công lao tiên tổ và cầu mong một năm thuận lợi trong cuộc sống. Có thể nói đây là một nghĩa cử cao đẹp, giáo dục tinh thần đoàn kết cũng như gìn giữ nét đẹp tín ngưỡng địa phương.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *