Về tham quan nhà thờ Nguyễn Gia xã Văn Thành

Cứ mỗi dịp xuân về, những nhà họ lại ngân vang tiếng trống, như giục giã con cháu trở về thắp nén hương thơm trên bàn thờ tiên tổ,báo cáo những việc đã và chưa làm được trong năm vừa rồi.Nha em trong dòng tộc tụ họp, trò chuyện vui đùa, người lớn, cụ già bàn chuyện gia tiên, thanh niên thì ngồi hỏi han công chuyện, các bà, các mẹ nói chuyện nông nghiệp, ruộng đồng, con cháu… tất cả hòa lại như một ngày hội. Ở vùng quê Yên Thành một vùng đất cổ với nhiều dòng họ lớn, những ngày này nô nức, tiếng trống, chiêng ngân vang khắp một vùng trời trong có nhà thờ họ Nguyễn Gia.
Nhà thờ họ Nguyễn Gia thuộc làng Văn Yên, xã Văn thành, huyện Yên thành. Nhà thờ được xây dựng năm 1720, dưới triều vua Bảo Thái, để thờ thỉ tổ “Bản triệu cơ đô huy sứ Quang Vân Hầu – Dực bảo Trung Hưng Nguyễn Tướng công tự Phụng Tiên” và là nơi thờ tự những người có công với dân.
Theo Gia phả của dòng họ Nguyễn Gia, Đức Thái thỉ tổ của dòng họ là Nguyễn Gia, tự là Phụng Tiên, còn có tên khác là Nguyễn Gia tiên sinh, quê chính ở làng Hữu Ngạn, huyện Siêu Loại, phủ Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc, nay là tỉnh Bắc Ninh, sống vào thời Lê Trung Hưng. Hiện nay, tại Nhà thờ họ Nguyễn Gia còn lưu giữ những tài liệu nói về nguồn gốc của Đức thỉ tổ của dòng họ:

“Hà Bắc ThuậnThành căn nguyên viễn

Nghệ An thôn thượng triệu dinh cơ”

Cụ Phụng Tiên sinh ra và lớn lên trong một gia đình dòng dõi trâm anh, được cha cho ăn học và dạy dỗ chu đáo với mong ước con được vinh danh trên con đường khoa bảng, nối gót tổ tiên, làm rạng danh dòng tộc. Cộng với tư chất thông minh khác thường, lớn lên học giỏi, văn võ song toàn, cụ đã thi đậu Phó bảng và là một võ tướng đã có nhiều cống hiến cho triều Lê – Trịnh. Chức vụ cao nhất ghi trong sắc phong là chức “Đô chỉ huy sứ”. Thời Lê, Đô chỉ huy sứ có hàm Chánh tam phẩm, đó là một phẩm hàm cao, tương đương với chức chức Kim Ngô – Chỉ vệ Kim Ngô là đạo quân bảo vệ kinh thành Thăng Long.

Lúc bấy giờ, vua Lê – chúa Trịnh đã đến thời suy tàn, quan trường loạn lạc, các phe phái phân chia quyền bính, gây nội chiến và dẫn đất nước đến thảm cảnh cát cứ, làm cho đời sống nhân dân ngày càng lầm than cơ cực. Trước tình hình đó, cụ Nguyễn Gia đã xin cáo quan, từ bỏ vinh hoa phú quý, chọn những vùng đất mới để khai khẩn và lập nên những làng mạc cho dân chúng an cư lập nghiệp. Vùng đất nơi cụ tìm đến khai dân lập ấp lúc đầu có tên là kẻ Dền, sau đổi tên thành làng Thượng và nay thuộc xã Văn Thành.

Tưởng nhớ và biết ơn sâu sắc công khai cơ, mở làng của ông tổ họ Nguyễn, sau khi ông mất, nhân dân và con cháu đã lập và rước long ngai, bài vị của ông vào đền làng Dền để quanh năm hương khói. Đồng thời, để ghi nhớ công lao của Nguyễn Gia tiên sinh, năm Thành Thái thứ 6 – tức năm 1894, và năm Khải Định thứ 9 – năm 1924, các vua nhà Nguyễn đã truy phong ông làm thần với vị hiệu: “Dực bảo Trung hưng linh phù Bản thổ Triệu cơ Đô chỉ huy sứ Quang Vân hầu Nguyễn tướng công tôn thần”, ban cho làng Thượng, xã Công Trung phụng thờ.
Sau Nguyễn Gia Tiên, dòng họ Nguyễn Gia còn có một số tên tuổi lớn, có công lớn với đất nước, được nhà vua ban sắc phong như: Nguyễn Gia Thiện Đạo, Nguyễn Sàm, Nguyễn Danh Phương, Nguyễn Văn, Nguyễn Văn Tường…

Vào những năm 30 của thế kỷ trước, tức là thời kỳ cao trào cách mạng Xô Viết – Nghệ Tĩnh, dòng họ Nguyễn Gia cũng đã có những người sớm giác ngộ cách mạng và giữ chức vụ lớn trong huyện như: Nguyễn Quốc Linh – Bí thư chỉ đạo huyện bộ phía bắc Yên thành, Nguyễn Quốc Lung – Huyện bộ giữ bạc trắng, Nguyễn Quốc Hinh – làm nhiệm vụ chạy giấy tờ của Đảng.
Trong phong trào chống Pháp, chống Mỹ cứu nước và cả hiện nay, con cháu dòng họ Nguyễn Gia tiếp tục là những người tích cực trong việc đóng góp sức người, sức của để bảo vệ, xây dựng quê hương.

Trong thời kỳ hoạt động bí mật của Đảng, thời kỳ đầu của cách mạng 1930 – 1931, Nhà thờ họ Nguyễn Gia là nơi các đồng chí cộng sản tổ chức hội họp. Sau Cách mạng Tháng Tám, Nhà thờ là nơi tổ chức hội họp của nhân dân khi chưa có trụ sở, làm trường học cho trường tiểu học Yên Trung, rồi bưu điện huyện Yên Thành…

Nhà thờ họ Nguyễn Gia được xây dựng vào năm 1720, hiện nay còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như các sắc phong của các triều đại phong kiến, các đồ tế khí…

Nhà thờ ngoảnh mặt về hướng Đông, trước mặt là cánh đồng lúa bao la bát ngát, xung quanh là làng mạc trù phú, dân cư đông đúc, giao thông thuận lợi. Kiến trúc Nhà thờ được làm theo kiểu chữ Tam, gồm có 3 toà nhà: Hạ điện, Trung điện và Thượng điện bố trí song song nhau.Cách bài trí trong nhà thờ mang phong cách kiến trúc cổ bao gồm nơi thờ cúng và khu vực tiếp khách. Trong nhà thờ có nhiều đồ thờ cúng cổ có giá trị lịch sử, được con cháu trong dòng họ bảo vệ cẩn thận.Trong nhà thờ có nhiều họa tiết rồng phượng với lối điêu khắc tinh xảo.Tại Nhà thờ còn có các đồ tế khí như: bài vị, hòm sắc, cờ xí, lọng, gươm, giáo, trống, chiêng, roi đồng, có tướng, ngựa uy nghi… và các đạo sắc đã được ban tặng của triều đình dành cho con cháu dòng họ Nguyễn Gia.
Nền nhà lát gạch nung đỏ, có chiều rộng của nhà là 3,35m, chiều dài là 3,9m và gồm có 1 bộ vì, kết cấu theo kiểu giá chiêng. Tổng cộng nhà Thượng điện có 4 cột có chiều cao 2,5m, đường kính 0,13m. Tất cả được kê trên các chân tảng bằng đá xanh.
Nhà thờ Nguyễn Gia là nơi thờ phụng các bậc tiên tổ trong dòng họ Nguyễn Gia – những người có công với dân với nước, được nhân dân và con cháu suy tôn là những vị thần thiêng liêng của làng, vì thế nó không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa của dòng họ Nguyễn Gia mà là một địa điểm văn hóa tâm linh của cả vùng.

Hàng năm, ngoài những ngày lễ tết, cứ đến ngày rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy, con cháu trong dòng họ xa gần lại tập trung về, những người ở xa quá thường đặt vé máy bay giá rẻ đi Vinh để về cho kịp, rồi dùng xe đưa đón sân bay Vinh về quê. Tập trung tiến hành lễ cúng tổ tiên. Đây là dịp để mọi người cùng ôn cố tri tân, ca ngợi truyền thống vẻ vang của dòng tộc, đồng thời giáo dục con cháu truyền thống uống nước nhớ nguồn “trung, cần, nhân, nghĩa” mà tổ tiên để lại. Theo các cụ kể lại, một nét đặc sắc trong những buổi tế lễ của dòng họ là việc con cháu cùng làm cỗ chung để cúng gia tiên. Sau khi lễ thành, ông trưởng tộc, vị đại diện cao nhất trong dòng họ sẽ mang lễ vật xuống để cùng chia cho mọi người. Sẽ có một cái cân được đem ra để chia vật phẩm, những người đức cao vọng trọng được mọi người chia phần trước. Mọi việc diễn ra trong không khí vui vẻ, phấn khởi của con cháu, điều đó đã làm tăng thêm tình đoàn kết trong dòng tộc.Các hoạt động tế lễ tại di tích đã phần nào phản ánh được phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian của dòng tộc Nguyễn Gia nói riêng, của nhân dân Yên Thành nói chung đã góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa giàu bản sắc văn hóa địa phương.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *